Η Δημοκρατία ως υπέρτατο και ύψιστο αγαθό πρέπει να διδάσκεται με βιωματικό τρόπο και με ποικίλες δράσεις σε κάθε σχολείο στα παιδιά όλων των ηλικιών. Βασικός στόχος της εκπαιδευτικής προσέγγισης είναι να κατανοήσουν μακροπρόθεσμα οι μαθητές πως μόνο με τη Δημοκρατία συμβιώνει αρμονικά κάθε κοινωνική ομάδα.
Η εκπαίδευση και η Δημοκρατία αποτελούν δύο όρους αλληλεξαρτώμενους. Ανάλογα με την εκπαίδευση που προσφέρει μια κοινωνία διαφαίνεται και κατά πόσο είναι δυνατόν να εφαρμοστεί η Δημοκρατία.
Η εκπαίδευση που εστιάζει στη δημοκρατία θα μπορεί να σηματοδοτεί στο μέλλον, ένα εκπαιδευτικό σύστημα που σχετίζεται με την ελευθερία του πνεύματος, της γνώσης, δηλαδή, με το «παιχνίδι των ιδεών» κατά την εκπαιδευτική πρακτική, ένα παιχνίδι απαλλαγμένο από το μεσαιωνικό βάρος μιας γνώσης δυσκίνητης και πειθαναγκαστικής.
Η αυθεντία του εκπαιδευτικού εστιάζει στη δύναμη της εξουσίας και της επιρροής που διαθέτει ο εκπαιδευτικός στο πλαίσιο της διδασκαλίας και της μάθησης. Ο εκπαιδευτικός είναι υπεύθυνος για την καθοδήγηση και την εκπαίδευση των μαθητών και αποφασίζει για το περιεχόμενο, τους στόχους και τις μεθόδους διδασκαλίας στην τάξη.
Ωστόσο, η αυθεντία του εκπαιδευτικού δεν συνεπάγεται απαραιτήτως ότι αυτός ο δάσκαλος κατέχει τον απόλυτο έλεγχο ή τη δικαιοδοσία στον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η διδασκαλία. Οι μαθητές, οι γονείς και οι συνάδελφοι μπορούν κατά κάποιο τρόπο να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και να επηρεάζουν το περιεχόμενο και τις μεθόδους διδασκαλίας.
Σε ένα δημοκρατικό σχολείο παραμερίζεται η αυθεντία του εκπαιδευτικού και ο ίδιος καλείται να καθοδηγεί με διαλογικό τρόπο το μαθητή και να τον ωθεί στην ανακάλυψη της γνώσης κινητοποιώντας του το ενδιαφέρον για μάθηση.
Αναφορικά στην αυθεντία του εκπαιδευτικού διαπιστώνουμε ότι έχει περάσει ανεπιστρεπτί η εποχή που ο δάσκαλος θεωρούνταν παντογνώστης. Στην παραδοσιακή ελληνική κοινωνία καθετί που έλεγε ο δάσκαλος, αυτομάτως θεωρούνταν αξίωμα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γνωστό γνωμικό, ιδιαίτερα στις μικρές κοινωνίας, σχετικά με τον παππά, τον πρόεδρο και τον δάσκαλο που αποτελούσαν την αρχή σε κάθε τόπο.
Πλέον ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι πολυδιάστατος και πιο απαιτητικός. Ο εκπαιδευτικός είναι συνοδοιπόρος, συντονιστής, καθοδηγητής, εμπνευστής και ωθεί τον μαθητή στην ανακάλυψη της γνώσης. Η κοινωνία εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς και το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι ιδιαίτερα μαθητοκεντρικό. Το προφίλ του σημερινού μαθητή έχει αλλάξει σημαντικά. Τα παιδιά από πολύ μικρή ηλικία έχουν επαφή με την τεχνολογία και εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία. Άρα, καταρρίπτεται η έννοια της αυθεντίας με την οποία ο εκπαιδευτικός κατείχε την απόλυτη γνώση.
Σε ένα δημοκρατικό σχολείο η αυθεντία του εκπαιδευτικού έχει περιορισθεί σημαντικά, όπως και η αντίστοιχη του γονέα στο οικογενειακό περιβάλλον. Παρόλα αυτά στη σύγχρονη εποχή υπάρχει επιτακτική ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν και να τεθούν σε νέα βάση ορισμένα θέματα που αφορούν το ρόλο και τη θέση του εκπαιδευτικού γενικότερα σε συνδυασμό με την αποδιάρθρωση της αυθεντίας του. Δεν είναι λίγες οι φορές που αρκετοί εκπαιδευτικοί σε καθημερινές τους συζητήσεις μεταξύ τους παραπονιούνται πως δεν λαμβάνουν την ανάλογη εκτίμηση και το σεβασμό που προσδοκούν , πως νιώθουν ότι δεν τους υπολογίζουν, πως δέχονται αμφισβήτηση από γονείς και μαθητές, ακόμα και κηδεμόνες που είναι παρεμβατικοί ως προς το διδακτικό τους έργο.
Όλα αυτά και άλλα πολλά λειτουργούν επιβαρυντικά και αρνητικά στο έργο του εκπαιδευτικού. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να δείξει δύναμη και επαγγελματισμό. Αρχικά, να κάνει την ενδοσκόπησή του και την αυτοαξιολόγησή του και αν καταλήξει πως υστερεί σε κάποιον τομέα, να επαναπροσδιορίσει τις κινήσεις του και να τις θέσει σε άλλα δεδομένα. Η παραδοχή αποτελεί ένα πολύ σημαντικό βήμα για τον επανακαθορισμό και την αλλαγή της κατάστασης.
Η ίδια η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού σε συνδυασμό με τον ευσυνείδητο τρόπο που ασκεί το λειτούργημα του παίζουν τον πιο σημαντικό ρόλο και καμία σημασία και θέση δεν έχει «η αυθεντία» του σε ένα σύγχρονο σχολείο.
Στο σχολείο πρέπει να τεθούν εξ αρχής σαφή όρια, ξεκάθαροι στόχοι και να θεμελιωθεί εμπιστοσύνη ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς – μαθητές και εκπαιδευτικούς- γονείς.
Ο εκπαιδευτικός διδάσκει με το παράδειγμά του. Σε μια εποχή που διαρκώς επιτάσσει αλλαγές, ο ίδιος εκπαιδευτικός δεν νοείται να παραμένει στάσιμος. Άρα, είναι απαραίτητο ο εκπαιδευτικός να μαθαίνει διαρκώς καινούργια πράγματα, να επιμορφώνεται, να εξελίσσεται και να επιδεικνύει προσαρμοστικότητα. Να γίνει με άλλα λόγια αυτόφωτος από ετερόφωτος που ήταν. Να στραφεί προς τον εαυτό του και να γίνει πιο παραγωγικός καλλιεργώντας δεξιότητες προς όφελος του.
Στο χέρι του λοιπόν είναι να αντιστρέψει την υπάρχουσα κατάσταση και να μην επηρεαστεί αρνητικά από την εκπαιδευτική κρίση που συντελείται στην εποχή μας. Η αλλοίωση της ταυτότητάς του είναι φυσικό επακόλουθο με την πάροδο του χρόνου. Ο θεσμός του σχολείου δεν θα πάψει να υπάρχει ποτέ στη δομή και τη λειτουργία της κοινωνίας.
Ο ρόλος των εκπαιδευτικών σε έναν κόσμο που αλλάζει είναι πολύτιμος και γι’ αυτό πρέπει να αναβαθμιστεί. Να κινηθεί προς τη διευκόλυνση της ανάπτυξης των δεξιοτήτων, κλίσεων και ταλέντων των μαθητών, ανάδειξης της μοναδικότητας του κάθε παιδιού και καλλιέργειας του ομαδικού και συνεργατικού πνεύματος της μαθητικής κοινότητας.
Συνεπώς, η δημοκρατία στην εκπαίδευση και η αυθεντία του εκπαιδευτικού δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες έννοιες, αλλά είναι εφικτή η συνύπαρξή τους και η αλληλοσυμπλήρωσή τους αναλόγως με το πλαίσιο και τις ανάγκες της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων της κοινότητας του σχολείου με απώτερο στόχο τη βελτίωση του σύγχρονου σχολείου διασφαλίζουν την επιτυχία.
©2023 Δημήτρης Σακισλίδης
Αρθρογράφος – Συγγραφέας
Το άρθρο αποτελεί διασκευή εργασίας μου στο τμήμα 46 της Εισαγωγικής Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών υπό την επίβλεψη της εξαίρετης κας Διονυσίας Καρλατήρα.
Δεν παρακρατούμε τα δικαιώματα