Καλλιτεχνία στην άμμο – Σπαρτιάτικη Περικεφαλαία –

Άρθρο & Καλλιτεχνία στην άμμο

Την περικεφαλαία την χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι και οι μεσαιωνικοί λαοί για να προστατεύσουν οι στρατιώτες το κεφάλι τους. Οι περικεφαλαίες ήταν μπρούντζινες και είχαν συχνά στην κορυφή λοφίο από ουρά αλόγου. Με το πέρασμα των χρόνων, τα σχέδια άλλαζαν.
Ο παλαιότερος τύπος ελληνικής περικεφαλαίας είχε κράνος με πολλά κομμάτια και λοφίο. Χρησιμοποιήθηκε μέχρι τον 7ο αι. π.Χ. Η Κορινθιακή ήταν απλούστερη. Εξέλιξη αυτών των τύπων ήταν η Ιλλυρική. Η Κορινθιακή περικεφαλαία εξελίχθηκε στα αφτιά για να ακούν οι στρατιώτες στη μάχη. Η Χαλκηδική άφηνε όχι μόνο τα αφτιά αλλά και τα χείλη ελεύθερα. Στο διάστημα μεταξύ 5ου-2ου αι. π.Χ, χρησιμοποιούνταν περισσότερο η Θρακική περικεφαλαία. Είχε υψηλή κορυφή μπροστά και προφύλασσε τα μάγουλα. Προέρχεται από τις λέξεις «περί» και «κεφάλι».

A)Περικεφαλαία ιλλυρικού τύπου
Το ιλλυρικό κράνος είναι ένας τύπος ορειχάλκινης περικεφαλαίας που χρησιμοποιούνταν ευρύτατα κατά τον 8ο και 7ο π.Χ. αιώνα, ειδικά στην Πελοπόννησο. Το όνομα του το έχει πάρει, εσφαλμένα, από την Ιλλυρία, επειδή από εκεί προέρχονταν πολλά τέτοια ευρήματα. H χρήση του σταμάτησε στην Ελλάδα από τις αρχές του 5ου αι. π.Χ. Το ιλλυρικό κράνος κάλυπτε λιγότερη επιφάνεια, αφήνοντας εκτεθειμένο το πρόσωπο και τον αυχένα . Όμως, έδιναν τη δυνατότητα στον οπλίτη να βλέπει και να ακούει καλύτερα.

B)Κορινθιακό κράνος
Το Κορινθιακό κράνος εμφανίζεται για πρώτη φορά τον 7ο αι. π.Χ. και είναι γνωστό μέχρι σήμερα ως το κατεξοχήν αρχαίο ελληνικό πολεμικό κράνος. Eμφανίστηκε στην Πελοπόννησο ως παραλλαγή του κράνους «Κέγκελ»και κυριάρχησε στις φάλαγγες όλου του ελληνικού κόσμου μέχρι το τέλος της εποχής των Μηδικών πολέμων. Tο κύριο πλεονέκτημα του ήταν η πλήρης προστασία της κεφαλής και του μεγαλύτερου μέρους του προσώπου, παρά το ότι περιόριζε σημαντικά την ακοή και την πλήρη εποπτεία του χώρου. Η Κορινθιακή περικεφαλαία εξελίχθηκε με την κατασκευή σχισμής στα αυτιά για να ακούν οι στρατιώτες στη μάχη. Και στο Ιλλυρικό και στο Κορινθιακό κράνος, ιδιαίτερα στη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών οι πολεμιστές ενοχλούνταν από την ύπαρξη τόσο μεγάλου κράνους.

Γ) Χαλκιδικό κράνος
Το χαλκιδικό κράνος αποτελούσε έναν «ανοικτότερο» τύπο του ακόμη παλαιότερου περίφημου κορινθιακού κράνους. Το χαλκιδικό κράνος προήλθε από την προσπάθεια των Χαλκιδαίων της Εύβοιας να λύσουν το πρόβλημα του περιορισμού της όρασης και της ακοής του οπλίτη ο οποίος έφερε κορινθιακή περικεφαλαία. το Χαλκιδικό κράνος αργότερα μετεξελίχθηκε στο αττικό κράνος των κλασσικών πολεμιστών, το οποίο διέθετε πολύ μικρότερο επιρρίνιο.

Δ) Αττικό κράνος
Η αττική αθηναϊκή περικεφαλαία έλκει την καταγωγή της από την κλασική Ελλάδα και γνώρισε μεγάλη διάδοση στην Ιταλία της ελληνιστικής εποχής και στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το σχήμα του έμοιαζε με αυτό του χαλκιδικού κράνους, αν εξαιρέσουμε το ότι άφηνε απροστάτευτη την μύτη. Στην Ελλάδα δεν γνώρισε την ίδια επιτυχία όπως το κορινθιακό κράνος ή το φρυγικό κράνος.

Ε) Θρακικό κράνος
Στο διάστημα μεταξύ 5ου αιώνα και 2ου αιώνα, χρησιμοποιούταν και η θρακική περικεφαλαία, κυρίως όμως από το ιππικό. Το Θρακικό κράνος είχε υψηλή κορυφή μπροστά και προφυλάσσει τα μάγουλα.

Ζ) Βοιωτικό κράνος
Το χρησιμοποιούσαν κυρίως οι αρχαίοι Έλληνες ιππείς λόγω του ευρέος οπτικού πεδίου που επιτρέπει στον πολεμιστή, ιδίως την ώρα της μάχης. Στο πεζικό δεν ήταν πολύ διαδεδομένο, εκτός από τους Βοιωτούς που το φορούσαν και από τους οποίους πήρε και το όνομά του.

ΣΤ) Φρυγικό κράνος
Το φρυγικό κράνος είχε ήδη εξελιχθεί στην «εθνική» περικεφαλαία των Μακεδόνων κατά τη βασιλεία του Φιλίππου Β΄. Εκτόπισε τον πιλόσχημο τύπο που με τη σειρά του αντικατέστησε την παλαιότερη κορινθιακή περικεφαλαία από τα τέλη του 5ου αιώνα πΧ.

 ©2023 Σπύρος Λιανάκης

Αρθρογράφος – Καλλιτεχνικός φωτογράφος – Καλλιτέχνης στην άμμο