Καραγκιόζης – Οι ρίζες του θεάτρου σκιών –

Καραγκιόζης – τρίτο μέρος

ΙΝΔΟΝΗΣΙΑ

Όταν ο Ινδουισμός κυριάρχησε την Ινδονησία κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ., το θέαμα αυτό αποτελούσε θρησκευτική λατρεία.
Οι παίκτες σχημάτιζαν σκιές σε τοίχους καλώντας πνεύματα των νεκρών.
Οι πρώτες αναφορές για θέατρο σκιών υπάρχουν για την περίοδο 840-907 μ.Χ.
Αρχικά ο φωτισμός ήταν από μια λάμπα από λάδι καρύδας ή ένα κερί και ήταν θέαμα μικτό με μαριονέτες και φιγούρες από δέρμα.
Τα θέματα πάντοτε είναι παρμένα από ινδικά έπη: τη Μαχαμπαράτα και τη Ραμαγιάνα όμως με ονόματα και τη νοοτροπία των ντόπιων και έχουν τη μορφή ιεροτελεστίας διδάσκοντας στους θεατές τα ιδανικά των ανωτέρων τάξεων.
Η ανάπτυξή του θεάτρου σκιών στην Ινδονησία χρονολογείται τον 11ο αιώνα μ.Χ. και ονομάζεται «Γουαγιάνγκ» και «ringgit». Τα όνοματα αυτά αναφέρονται στο ποίημα «Arjuna Wiwaha» (Ο γάμος του Αρτζούνα).
Η λέξη «Γουαγιάνγκ» προέρχεται από τις λέξεις «Yang, Eyang, Hyang» που σημαίνει «σκιά» ή «φαντασία», όμως αναφέρεται σε όλα τα είδη θεάτρου της Ινδονησίας.
Στις αρχές του μεσαίωνα, όταν το Ισλάμ άρχισε να διαδίδεται στην Ινδονησία, ακολούθησαν παραστάσεις βασισμένες στα ινδικά έπη.
Στο Ισλάμ όμως απαγορευόταν η απεικόνιση θεοτήτων, έτσι το συγκεκριμένο θέαμα απαγορεύτηκε.
Ο βασιλιάς Raden Patah (1475–1548) από το Demak της Ινδονησίας, ζήτησε να παρακολουθήσει θέατρο σκιών «Γουαγιάνγκ» με τον παραδοσιακό τρόπο παιξίματος αλλά δεν του δόθηκε άδεια από τους μουσουλμάνους θρησκευτικούς ηγέτες.
Έτσι οι θρησκευτικοί αρχηγοί, από τις ξύλινες φιγούρες που χρησιμοποιούσαν τότε, έφτιαξαν δερμάτινες κι επέτρεψαν την παρουσίαση μόνο των σκιών των φιγούρων και όχι των ειδώλων τους. Έτσι δημιουργήθηκε νέο είδος θεάτρου σκιών «Γουαγιάνγκ».
Στην Ινδονησία υπάρχουν πάνω από 60 ποικιλίες «Γουαγιάνγκ» όμως δεν είναι όλες θέατρο σκιών.
Παρακάτω θα δούμε τα κυριότερα είδη:
Το «Γουαγιάνγκ Κουλίτ» που σημαίνει «σκιές από δέρμα», αναπτύχτηκε κατά τη διάρκεια του 18ου και 20ου αιώνα και διαδόθηκε στην Ανατολική και Κεντρική Ινδονησία. Αρχικά απευθυνόταν στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις και ύστερα έγινε ψυχαγωγικό θέαμα για όλο τον κόσμο. Αυτό το είδος αποτελείται από δερμάτινες φιγούρες όπου τις χειρίζονται με λαβή από κέρατο βουβαλιού και ο χειριστής είναι ιερέας «Νταλάγκ».
Οι ιερείς «Νταλάγκ» παρουσιάζουν παραστάσεις θρησκευτικού και τελετουργικού χαρακτήρα με θεότητες, πνεύματα των προγόνων τους, ψυχές, δράκους, τέρατα, ξωτικά, μάγισσες κλπ. Ο «Νταλάγκ», που προέρχεται από τη λέξη «Γκαλάνγκ» που σημαίνει «φωτεινός» ή «καθαρός», είναι άντρας που μαθαίνει από μικρός την τέχνη αυτή κοντά σε κάποιο παίκτη και περνάει από πολλά στάδια μέχρι να γίνει άξιος.
Φτιάχνει μόνος του τις φιγούρες και μιμείται όλες τις φωνές. Απαγγέλει στην αρχαία ιαβανέζικη γλώσσα «Κάγουι» και τραγουδάει μόνος ή με συνοδεία παραδοσιακής ορχήστρας της Ινδονησίας με κρουστά και πνευστά όργανα που ονομάζεται «Γκαμελάν».
Οι θεατές που βρίσκονται πίσω απ’ τη σκηνή είναι άντρες όπου παρακολουθούν τον «Νταλάγκ» να προβάλει τις έγχρωμες φιγούρες του ενώ οι γυναίκες παρακολουθούν από τη μπροστινή πλευρά της σκηνής και βλέπουν μόνο τις σκιές των φιγούρων.
Οι χαρακτήρες του «Γουαγιάνγκ Κουλίτ» απεικονίζονται με σχιστά μάτια και μακριές μύτες συμβολίζοντας πνευματική καλλιέργεια ενώ χαρακτήρες που έχουν σκυμμένο κεφάλι συμβολίζουν την υπομονή. Οι κακοί και βίαιοι χαρακτήρες απεικονίζονται με μεγάλα γουρλωμένα μάτια και με το κεφάλι ψηλά.
Οι «κακοί» εμφανίζονται από αριστερά της σκηνής ενώ οι «καλοί» από τα δεξιά.
Οι παραστάσεις πάντα τελειώνουν με τη νίκη του «καλού».
Το πιο διαδεδομένο είδος στην Ινδονησία είναι το «Γουαγιάνγκ Κουλίτ Πούργουα».
Η λέξη «Πούργουα» αναφέρεται στον κύκλο των ιστοριών που προέρχονται από τα ινδικά έπη Μαχαμπαράτα και Ραμαγιάνα.
Το θέατρο σκιών στην Ινδονησία έχει συνδεθεί με σημαντικές εορτές που συνοδεύουν τη γέννηση, την περιτομή, το γάμο και επετείους.

©2023 Τάσος Ανδριώτης

Αρθρογράφος – οργανοπαίχτης – καραγκιοζοπαίχτης